BUDİZM

TANRISIZ DİN

Doğu ve Güney Asya’da yaygın olan Budizm’in yaklaşık 500 milyon inanırı vardır. Buda lakabıyla tanıdığımız MÖ 500’lü yıllarda yaşamış olan Sidharta Gotama tarafından kurulmuştur. Buda, “uyanmış, aydınlanmış bilge kişi” anlamına gelmektedir.

Buda

Sidharta Gotama, Nepal’de Gotama kabilesi kralının oğlu olarak dünyaya gelmişti. 29 yaşına kadar yaşamı  sarayda refah içinde geçmişti. Kabilesi gibi o da Hindu tanrısı Brahma’ya inanmaktaydı. İnsanların yaşadığı acılar, mutsuzluklar, huzursuzluklar karşısında üzüntü duyuyordu. Brahma’ya hayatının sonuna kadar insanların mutsuzluğuna çare arayışında olacağına söz vermişti. Zenginliğin, servetin mutluluk sağlamadığını düşünüyordu. Bu düşünceyle bütün her şeyini hatta eşini, çocuğunu bırakıp yollara düştü.  Altı yıl boyunca Ganj vadisinde çilekeş bir hayat yaşadı. Dolaştığı yerlerde ünlü din adamlarıyla, bilgelerle görüştü. Onların yöntemlerini takip etti, yoga ve meditasyon yapmayı öğrendi, çilecilik öğretilerini uyguladı. Oruç tuttu ama bunun da kurtuluş olmadığını gördü.

35 yaşındayken birgün Bilgelik ağacı denilen Budi ağacının dibinde düşünürken ilham geldi ve uyanışa kavuştu. Nirvana’ya ulaşmış ve böylece nefret, hırs ve cehaletten arınmıştı. Buda’nın  Nirvana’ya ulaştığında ağzından şu sözlerin döküldüğü belirtilir:

Şimdiye dek her geliş gidişimde,
İçinde hapis olduğum,
Duyularla duvarlanmış bu evin,
Yapıcısını aradım durdum.
Ey yapıcı! Şimdi seni buldum.
Bir daha bana ev yapmayacaksın.
Bütün kirişlerin kırıldı, payandaların çöktü.
İçimde nirvana’nın suskunluğundan başka bir şey kalmadı.
Tutkuların, isteklerin biçimlediği yanılgıdan kurtardım kendimi.
(Ev: insan varlığı, benliği)

İlk öğretisini inzivada olan 5 keşişe yaptı. Bu 5 keşiş Buda’ya inandılar ve Budizmin ilk dervişleri oldular. Bundan sonraki 45 yıllık yaşamı sınıf ayrımı yapmadan en yoksulundan en zenginine, çiftçisinden kralına, dilencisinden hırsızına, dinsizinden Brahman’ına kadar tüm insanlara öğretisini anlatmakla geçti.

Buda’nın görev yıllarının ilk yirmi yılında kişisel hizmetlerine bakan sürekli bir yardımcısı yokmuş, öğrenciler sırayla bu görevi yaparlarmış. Bir gün Buda kişisel hizmetlerini sürekli olarak üstlenmek isteyen bir kimse olup olmadığını sormuş. Bütün öğrencileri bu görevi almak için birbirleriyle yarışırcasına ileri atılmışlar, yalnız kardeş çocuğu Ananda sesini çıkartmamış. Onun üzerine Buda, Ananda’ ya bu görevi isteyip istemediğini sormuş. Ananda bu hizmet karşılığında kendisine hiç bir ayrıcalık tanınmaması, yalnızca Buda’ya öğretisi konusunda zamanlı zamansız soracağı bütün soruları, bıkmadan usanmadan yanıtlaması koşuluyla görevi üstlenebileceğini söylemiş. Buda, Ananda’nın koşullarını kabul edip görevi ona vermiş. Ananda ölümüne kadar Buda’nın yanından hiç ayrılmadan bu görevi sürdürmüş.

Efsaneye göre son seyahatini 80 yaşında yaptı. Müritleri öğretilerini dinlemek için peşindeydi. Ve Buda mucizesini gösterdi, avucunda nlüfer çiçeği açtı. Herkes hayretle seyrederken en olgun müridi olan Mahakasyapa hiç şaşırmadı ve sadece gülümsedi. Buda kendisinden sonra öğretiyi yayma görevini Mahakasyapa’ya devretti. Zen Budizmin de bu hikaye ile başladığı söylenir.

Buda’nın ölmeden önceki son sözü şu olmuş: “Her olgu, bir gün yok olmak zorundadır. Bileşik olan her şey sonunda yaşlanıp, eskiyip, çözüşmekten, dağılmaktan, yok olmaktan kendini kurtaramaz. Bu yüzden yorulmadan, bıkmadan kurtuluşunuz için uğraş verin.“

Buda’nın ölümünden sonra düzenlenen konseyler, Budizmin yayılmasını sağlamıştır. İlk konsey Buda öldükten 3 ay sonra Mahakaspaya’nın başkanlığında toplanmış ve günümüze kadar toplam 6 büyük konsey düzenlenmiştir.2. Budist konseyi 100 yıl sonra toplanmış ama bu konseyde alınan kararlarla bazı konularda Buda öğretisinden sapılmıştır. M.Ö. 3.yüzyılda toplanan 3. Budist konseyinde Budizm’den tamamen sapan mezhepleri yok sayma ve yanlış öğretilerden dini arındırma kararı almıştır. Bu amaçla konseyde gerçek Budizm öğretisini içeren Kathayatthu isimli bir kitap oluşturulmuştur.

M.Ö. 3. yüzyılda Budizm tüm Hindistan’a ve çevresine hakim bir dindir.  Kral Ashoka bu dönemin başta gelen Budizm savunucularındandır. Gönderdiği Budist keşişlerle Yakın Doğu, Yunan adaları, Mısır, Makedonya, Endenozya, Tayland, Kamboçya, Tibet, Çin ve Japonya’da Budizm öğretisini yaymaya çalışmış ve büyük ölçüde başarılı olmuştur.

4. Konsey M.Ö. 1. Yüzyılda toplanmış ve bu konseyde bugün yaygın olan Budist felsefenin temeli olan Pali Derlemeleri oluşturulmuştur. Eski sözlü geleneklerden oluşan bu derlemeler 19. Yüzyıldan sonra basılıp dağıtılabilmiştir.

Ancak bu parlak dönem 10. Yüzyıldan itibaren inişe geçmiş, bilhassa Hindistan’da daha kolay anlaşılırlığı ve insanların tapınma eğilimleri nedeniyle Hinduizm daha fazla benimsenir olmuştur. Ayrıca yayılmakta olan İslamiyet de Budizm’i önemli ölçüde olumsuz etkilemiştir. Bugün gelinen noktada Hindistan’da Budizm’i benimseyen insanlar % 1’den az bir oranı oluşturmaktadır ve bunlar daha ziyade eğitimli kesimdendir.

Budizm Mezhepleri

Günümüzde Budizmi bölgesel olarak 4 kolda değerlendirebiliriz. Kuzey Budizmi, Güney Budizmi, Doğu Budizmi ve Batı Budizmidir. Kuzey Budizmi Tibet ve Moğolistan’da, Güney Budizmi Vietnam, Kamboçya, Tayland, Bangladeş, Malezya ve Çin’in bir kısmında, Doğu Budizmi Çin ve japonya’da, Batı Budizmi ise ABD, Avustralya ve çeşitli Avrupa ülkelerinde kısmen etkindir. Mezhep olarak ise Budizm 3 ana kola ayrılır. Kuzeyde Vajrayana Budizmi, Güneyde Therevada Budizmi, Doğuda ise Mahayana Budizmi yaygındır. Batıda dinden ziyade felsefi ve meditasyon yanı öne çıkmaktadır. İsimlerin sonundaki -vada eki okul,  –yana eki taşıt, yol anlamındadır.

Theravada Budizmi 

Ruhun ve tanrının olmadığı olgusu üzerine en çok duran ve en eski öğretinin temsilcisi olan Budizm mezhebidir. Budizmin ortodoks kolu olarak görülür. Mistisizmden uzak olup tamamen felsefidir. Sadece Pali Derlemelerini referans alır. Mahayana Budistlerince küçümsenerek Hinayana yani “küçük taşıt” olarak isimlendirilmiştir. Daha fazla bilgi için:    Therevada

Mahayana Budizmi (Büyük Taşıt)

Pali Derlemeleri, Mahayanacılar için sadece “başlangıç” seviyesinde olan kutsal metinlerdir.      Bundan farklı olarak pek çok öğretiyi temel alır. therevadacılar bireyi hedef alırken, Mahayanacılar bireysel kurtuluşları yetersiz görür ve tüm insanlığın kurtuluşuna hedeflenir. Kapsamında farklı öğretileri de barındırır. Arık Ülke Budizmi, Zen Budizmi ve Niçiren Budizmi gibi.. Tarihsel olarak en eski olduğu ispatlanan Mahayana metinleri, Prajna-Paramita Sutraları, Avatamsaka Sutra, Lotus Sutra, Vimalakirti Sutra ve Nirvana Sutra’dır. Sutra sözler, vecizeler anlamında olup Buda’nın ve öğrencilerinin sözlerini içerir. Mahayana Budizminin Yeni Platonculuk ve Hristiyanlık üzerinde etkili olduğu ileri sürülür. Daha fazla bilgi için: Mahayana

Vajrayana Budizmi

Vajra yıldırım demek olup kuvveti ifade eder ve Vajrayana, yıkılmaz yol-yokedilemez öz anlamı taşır. Mahayana Budizminin bir uzantısı olup, 4. yüzyılda Hindistan’da oluşmuş ve Moğolistan ile Tibet’i etkisi altına almıştır. Mahayana ile aynı felsefi temellerde olup, uygulama yöntemlerinde farklılık gösterir. Daha fazla bilgi için: Vajrayana

Budizmin Temel öğretisi

Budizm’in kökeni Brahma inancıdır. Brahma inancı Buda tarafından felsefi öğretilerle geliştirilip değiştirilmiş ve ortaya bağımsız bir din çıkmıştır. Temelinde 4 büyük ilke vardır ve bunlar yüce gerçekler olarak nitelenir. Budist olabilmenin temel şartı bu 4 yüce gerçeği bilmek ve kabullenmektir.

1- Dukkha: Acı-ıstırap gerçeği. Acı, yaşamın ve varoluşun bir parçasıdır.                              2- Samudaya: Acıların kaynağı, arzular, istekler, heveslerdir.                                                     3- Nirodha: Arzular, heveslerden kurtulunduğunda acılardan da kurtulunacaktır.               4- Magga: Acılardan kurtulmak 8 asil yolla mümkündür. Her bir yol, doğru-gerçek anlamındaki “Samma” kavramıyla ifade edilir.

1-  Doğru Bilgi – Bilgilerin gerçek, kaynak öğretilerin doğru olması                                     2-  Doğru Zihniyet – Doğru amaçlar için doğru görüşlere sahip olunması                            3-  Doğru Söz – Yalan, hakaret taşımayan ve kırıcı olmayan güzel üslup                              4-  Doğru Eylem – Her türlü kötü davranıştan arınmış erdemli eylemler                            5-  Doğru Yaşam – Namuslu kazanç ve sapkın dünyevi arzular içermeyen yaşam tarzı   6-  Doğru Çaba – Nefsine hakim, yanlışa sapmadan doğru mücadele içinde olmak            7-  Doğru Dikkat – Zihni ve bedeni doğru yönlendirme, kendinden emin olma                  8-  Doğru Konsantrasyon – Doğru nefes alma ve ruhsal eğitim-meditasyon

Budizme göre bu 8 asil yolun doğru izlenmesi insanı Nirvana’ya ulaştıracaktır.

Budistler, Brahma inanışındaki bütün sınıfları reddeder. Brahman sınıfının otoritesini tanımaz ve onlara ayrı bir üstünlük vermez. Bütün insanları eşit sayar ve onlara aynı hakları verir. Brahmanlardaki paryaları bağrına basar. İnsanları kutsal varlık olarak kabul etmez. Aksine, insanların çok kusurları olduğunu ve ancak aza kanaat ederek, kimseye fenalık yapmayarak, oruç tutarak, bu ıstıraplardan kurtulacaklarını telkin eder.

Budizmin Ahlak İlkeleri

Aşağıdaki 5 altın kural tüm Budist okullarında rahipler ve Budizm öğreticileri tarafından mecburi olarak görülmektedir.

  1. Hiçbir canlıya zarar verilmez.
  2. Verilmeden alınmaz.
  3. Nefse esir olunmaz, cinsel suistimallerden uzak durulur.
  4. Yalan söylenmez ve gereksiz yere konuşulmaz.
  5. Sarhoş edici maddelerle bilincin yitirilmesine izin verilmez.

Erdemli insan olmada şu 4 uygulama şart görülür. 1- Merhamet-şefkat 2- yardımseverlik 3- Mutluluk 4- Soğukkanlılık-alçakgönüllülük

Budizmin Dini ve Felsefi özellikleri

Budizm’in, tüm tek tanrılı dinlerden temel farkı, her şeye gücü yeten bir yaratıcı tanrı varlığını reddetmesidir.  Buna karşın dinlerin birçok özelliğini içinde barındırmaktadır. En başta da Hinduizmle büyük benzerlikler arz eder. Aralarındaki en önemli fark tanrı-ruh inancı ve kast sistemidir. Her ikisi de Budizmde reddedilir. Budizmde dinin 3 temeli Buda, Dhamma ve Sangha’dır. Dhamma, din ve doktrinler demektir. Sangha da Budist rahipler topluluğudur. ” Buda’ya sığınırım, Dhamma’ya sığınırım, Sangha’ya sığınırım.” sözü her Budist’ten istenen bağlılıktır.

Budizmin en önemli inançlarından biri Karma reenkarnasyon inancıdır. Ancak Hinduizmdeki gibi ruh göçü anlamında inanılmaz. Bu durumda ruhun varlığını kabul etmiş olacaklarından bu inançlarında reenkarnasyon sözcüğünü kullanmazlar. Bunun yerine “Yeniden doğum” anlamına gelen rebirth sözcüğünü tercih ederler.

Budizmde ibadet Buda’ya ve din büyüklerine saygı şeklindedir. Tanrı inançları olmadığından dua etmez, kurban kesmez, namaz benzeri ibadetlerde bulunmazlar. Budizm’in mitleri, mistik yanları yoktur. Ezoterik-egzoterik tarafları da bulunmaz, tüm doktrinlerini apaçık öğretirler.

Budizmde Kadın:

Budizmde, peygamber müesseseli Ortadoğu kökenli dinlerin nazaran uygulamada kadın–erkek eşitsizliği pek yoktur. Budist tapınaklarında kadınlarla erkekler bir arada ibadet edebilmekte; manastırlarda erkeklerle birlikte kadın din görevlileri de yetiştirilmektedir. Ancak Budist metinlerde kadının aşağılandığı, hatta diğer dinlerden çok daha katı şekilde suçlandığı görülür.

“Kadınlar, zavallı yaratıklar..Kadınlar nankördür, haindir.. (…) Bütün kadınlar aşağılıktır.”(Tipitaka, Khuddaka Nikaya, Kunala Jataka)

“-Efendi Gautama, neden kadınlar önemli işlerimizde rol almıyor, neden yabancı yerlere gönderilmiyor?

-Ananda, çünkü kadınlar irfan sahibi değillerdir, çünkü kadınlar aptaldır, çünkü kadınlar öfkelidir, çünkü kadınlar kıskançtır, çünkü kadınlar aç gözlüdür..” (Tipitaka, Anguttara Nikaya 2, bölüm 8 VPTS)

“Ey keşişler, zehirli yılanların özellikleri: nefret doludurlar ve hınç sahibidirler, zehirlidirler, Zor ortamlarda bulunurlar ve dostluğu engellerler Ey keşişler, aynı şekilde kadınların  özellikleri: Nefret ve hınçla doludurlar, dostlukları engellerler, bu kadınların zehiridir. Çoğu zaman iftira atarlar.” (Tipitaka, Anguttara Nikaya 3:23)

Zen Budizmi

İnsan yaşamında farkındalığın önemi büyüktür. Budizmde farkındalık öğretisi Zen’dir. Zen, yaşama ve yorumlama sanatıdır. Zen yol demektir. Öze giden bir muhakeme yolu. Zen ustasının çırağı ile geçen diyalogları, sormuş olduğu koan adı verilen paradoksal sorulara alınan yanıtlar ve bu yolda ilerlenerek zirveye ulaşma gayreti Zen Budizmini oluşturur. Koan sorularına yanıtlarda mantık aranmaz. Koanlar genelde yanıtı olmayan sorular gibidir. Basit gibi görülen soruların yanıtı çok farklı olabilir. Yanıtı evet ya da hayır olabilecek sorular hem evet hem hayır olabilir. Örneğin Zen ustasının”Köpeklerde Buda’ya benzerlik var mıdır?” sorusuna çırak hayır derse de tokadı yer, evet derse de. Hem hayır hem de eveti kapsayan bir yanıt bulmalıdır.

Yöntem olarak zen sert yöntemler içerir. Nazik, şefkatli, sevecen değildir. Bunların yanı sıra tam bir samimiyet içindedir. Doğayla ve hayatla uyum içinde yaşama sanatıdır.

“Zen yalnızca, derin bir ahenk içinde                                                                                          Her tür çelişki içeren engin bir yaşam bilir.                                                                             Gece gündüz ile ahenk içindedir.                                                                                        Mevcudiyet, yokluk ile ahenk içindedir.                                                                                        Bu engin ahenk,                                                                                                                                Bu eş zamanlılık Zen Manifestosu’nın özüdür.                                                                         Saygı ve sevgi içeren, hiçbir şeyi reddetmeyen, hiçbir şeyi kınamayan                                Tek yaşam biçimi budur. (Osho: Zen Manifestosun’dan)

Zen Koan örnekleri:

İki elin sesi alkıştır. Bir elin sesi nedir?

Bir usta, asasını kaldırıp sorar; “Buna asa derseniz sıradan bir laf etmiş olursunuz, yok asa değil derseniz de yanlış cevap verirsiniz. Bu durumda ona ne diyebilirsiniz?”

Bir gün bir usta öğrencilerine; “Zen’de lafla anlatılacak bir şey olmadığı gibi, öğreti olarak kutsal bir şey de yoktur.” dedikten sonra eklemiş, “bu sözlerimi onaylasanız da 30 sopa, onaylamasanız da 30 sopa…”

Bir Zen ustası konuyu iyi özetlemiş: “Ben Zen yolunda çalışmalara başladığımda dağlar dağ, ovalar ova gibiydi, bu yolda ilerleme kaydettiğimde baktım ki ne dağlar dağ, ne de ovalar ova gibi… Yolun sonuna geldiğimde dağlar tekrar dağ, ovalar da ova gibiydi, ama artık her şey öylesine berrak görünüyordu ki… ” diyerek.

Reklamlar
Bu yazı Din içinde yayınlandı ve , , , , olarak etiketlendi. Kalıcı bağlantıyı yer imlerinize ekleyin.

BUDİZM için 10 cevap

  1. sevginin ışığı dedi ki:

    Ne kadar ilginç ki, Kuran’la ilgili yazılarına onca yorum yazılmışken buna bir tane bile yok…
    Çok güzel özetlemişsin ellerine sağlık yazına…
    Başka bir yazına eklediğim yorumda önerdiğim Paramahansaya Yogananda’nın, Bir yogi’nin otobiyografisi kitabını tavsiye ederim… Orada bence Budizm ile ilgili, Hindistan tarihi, Kral Aşoka, İsa ile ilgili bütün aydınlatıcı bilgiler mevcut….

  2. sevinç dedi ki:

    bilgiler için teşekkür ederiim

  3. sevinç dedi ki:

    teşekkür ederimm emeğinize

  4. zafer dedi ki:

    çok güzel elinize sağlık..

  5. damoli dedi ki:

    harikaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaa

  6. Anonymous dedi ki:

    Çok beğendim. Bu kadar doğayı seven, temel amacı diğer insanlarla insanlarla uyum içinde yaşamak olan, zararsız başka bir din yok sanırım.

  7. MaMaLi dedi ki:

    Bir kaç ay içlerinde yaşadım;inanın,çok,etkilendim!suyun yalın akışını dinledim,kuşların doğaldı ötüşleri!inanın,bitkiler sanki,konuşuyordu!hayvanların,uyum içinde,yaşadıklarını gördüm,yediğiniz,yattığınız yer her şey doğaldı!kısaca,halen unuta bilmiş değilim,içimde bir ses sanki,benim oraya ait olduğumu söylüyor!saygılarımla.

  8. sunyata dedi ki:

    Budizm diğer dinlere nazaran en az fanatik, yani en zararsız din gibi görünüyor. meditasyonu
    ( zihinsel arınmayı) yüceltir. Ancak, bir noktada duyguları, yaratıcılığı öldürdüğünü düşünüyorum. İnsanı gereğinden fazla ciddi ve soğuk yapar Budizm.

    • umut dedi ki:

      Uyanmış ne demek anadir biri bana söylesin uyanmış ne yapayım biri bana soylesin

Bir Yanıt Bırakın

Aşağıya bilgilerinizi girin veya oturum açmak için bir simgeye tıklayın:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Log Out / Değiştir )

Twitter resmi

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Log Out / Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Log Out / Değiştir )

Google+ fotoğrafı

Google+ hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Log Out / Değiştir )

Connecting to %s