ÇIPLAK TAVAF

Kaynaklardan İslam öncesi hac sırasında Kabe’yi tavaf ederken çıplak tavaf yapıldığını öğreniyoruz. Bu çıplak tavafın sebebini tam olarak bilemiyoruz. İddialardan biri tavaf ederken aynı anadan doğma olmak, dünyaya ait hiçbir kirliliği taşımamak, herşeyi geride bırakmış olmak ve böylelikle günahlardan arınabilmek amacıdır.

Bir başka iddia ise Kureyş oligarşisinin hacdan gelir sağlama maksadıyla koyduğu kuralların sonucudur. Bu iddia şu şekilde açıklanıyor:

İslam Öncesi Mekke’de Ticaret ve Hums

İslam Öncesi Kureyşliler kendilerine ekonomik olarak çıkar menfaat sağlamak amacıyla Hums müessesesini kurdular. Hums Müessesesine Kureyş dışından güçlü birkaç kabileyi dahil ettiler. Hums’a dahil olmayan kabile mensuplarına Hille denildi.
Hums kapsamına giren kabileler şunlardı: Mekke’de daha önceki dönemlerde ikamet eden ve bir süre sonra oradan çıkartılan Huzâalılar, Kureyş’in Civâr’ı olan kabilelerden Kilâb, Kâ’b, Âmir b. Sa’saa, Kelb, Kinâne.
Hums’un dışında kalan kabileler, adeta ikinci sınıf muameleye tabi tutuldular. Temîm, Mâzin, Humeys ve bazı küçük kabilelerden oluşan ve “Hille” diye isimlendirilen gruplar, Mekke’ye geldiklerinde Humsluların sahip oldukları ayrıcalıklardan mahrum bir şekilde bazı kurallara uymaya zorlandılar.
Hums’un konumuzla ilgili olan 2 kuralı şuydu:

1- Hacca gelenler dışardan yiyecek getiremezlerdi.

Dışardan yiyecek sokmak isteyenlere ““yola çıkarken Allah’ın rızkınızı vereceğine ve sizi
doyuracağına imanınız yok mu ki beraberinizde Mekke’ye yemek getiriyorsunuz?” derlerdi.
Hac süresi günlerce sürdüğünden ya dilenir ya da yiyecek satın almak zorunda kalırlardı.

2- Hacca gelenler dışardan giyecek getiremezlerdi.

Tavaf yapılırken Humslu gündelik elbiseleri ile tavaf edebilme imtiyazına sahipti.
Hilleliler ise ya Humsluların vereceği ödünç elbiseleri ya da Mekke’den parayla satın alacakları elbiselerle tavaf etmek zorunda idiler. Ödünç elbise bulamayan ve satın almak için parası olmayanlar ise ya çıplak bir şekilde tavaf etmek zorunda idi ya da beraberinde getirdiği elbise ile tavafını yapıp tamamladıktan sonra, tavaf anında giydiği elbiseyi tavaf mahallinden ayrılırken çıkarıp orada terk etmek zorunda idi. Ancak Hillelilerin beraberlerinde getirdikleri elbiselerle daha önceden haram işlemiş olabilecekleri gerekçesiyle kutsal mekana kendisiyle haram işlenilen elbiselerle girmenin uygun olmayacağı söylenirdi. Diğer taraftan daha önceden haram işlenirken giyilmemiş olsa bile kendisiyle tavaf yapılarak kutsala şahid olan elbiselerle ileride haram işlenebileceği için Hillelilerin elbiselerini tavaf sonrası Kâbe’de bırakmaları istenirdi. Yoksul insanlar için bu olanaksızdı. İstenilen türde elbise bulamayan Hilleliler çıplak tavafa zorlanırdı.
Mekkelilerin bu tür bir uygulamaya maruz bıraktıkları Hilleliler, hem yeni elbiseler alacakları için paralarını, hem de böylesi bir muameleye tabi tutulup ikinci sınıf bir konuma düştükleri için onurlarını kaybettikleri; Mekkelilerin ise daha önceki dönemlerde olmayan bu uygulamayla bol para kazandıkları söylenebilir.

Çıplak tavaftan çekinen kadınlar daha ziyade gece, erkekler ise gündüz tavafını tercih ederlerdi. Gündüz erkeklerle birlikte çıplak tavaf eden kadınlar da olurdu. çıplak tavaf esnasında Mekkeli gençlerin kötü bakışlarına maruz kalan kadınlardan bazılarının bu durumdan rahatsızlık duydukları ve bu rahatsızlıklarını ifade etmek üzere şiirler yazdıkları da rivayet edilmektedir.

Kadınlar bütün göğüslerini ve göğüslerindekileri açar ve hatta büsbütün çırılçıplak olur, ancak cinsel organına şarap üstüne sinek konmuş gibi hafif, seyrek bir bez parçası koyar, “tavaf ederken beni kim ayıplar” der ve:

“Bugün bunun birazı ya da hepsi açılır, görenlere helâl etmem.”

beytini söylerdi.

Peygamberin arkadaşlarından Cabir’in şu sözleri dönemin hac ritüllerindeki çıplaklık ve cinsellik konusunda fikir veriyor:

“Biz Mina’ya giderken zekerlerimizden meni damlıyordu”

(Buhari, Hac/81; Umre/6; Şirket/7; Muslim, hac/141; Hadis/1216; Neşe-I Menasik/77; Ibn-I Meca, menasik/77 Hadis/2980; Ahmet Ibn-I Hanbel, Müsned 3/317-366)

Çıplak tavafın Mekke’nin fethinden sonra ve veda haccından önce yasaklandığına dair Kütübüsitte’de şu hadis var:

632 – Hz. Ebu Hureyre anlatiyor: “Hz. Ebu Bekir, Resulullah tarafindan Veda haccindan onceki hacc emiri olarak tayin edildigi hacda, “Bu yildan sonra musriklere haccetmek yasaktir”, “Ciplak olarak Beytullah tavaf edilemez” diye ilan etmek uzere vazifelendirdigi bir hrubla beni de gonderdi. Ancak, bilahare Hz. Peygamber, Hz. ebu bekir’in arkasindan Hz. Ali’yi gonderdi ve Beraet suresini halka ilan etmeyi ona emretti. Hz. Ali bizimle birlikte Mina’da halka, Beraet’i ilan etti: “Bu yildan sonra hicbir musrik hacc yapamiyacak ve ciplak olarak Beytullah tavaf edilmeyecek.”

Buhari, Salat 10, Hacc 67, Cizye 16, Megazi 66, Tefsir, Tevbe 2, 3, 4; Muslim, Hacc 435, (1347); Ebu Davud, Hacc 67, (1946); Nesai, Hacc 161, (5, 234).

Haccın cinsellikle bir ilgisi olduğuna dair işaretler çok güçlü. Hacerülesved’in muhafazasının da kadın cinsel organına benzetilmesinde bir anlam var.

Hacerülesved Resimleri

Hac – Hacer – Hacerülesved

Bu sözcükler de tesadüf değil. Hacerülesved’in kara taş anlamına geldiği iddia ediliyor. Eğer bu sözcük İslam’dan çok eski devirlere aitse hacer’in soyunu, Hacer’den gelindiğini ifade ediyor olabilir. Nitekim Araplara “Haceriler” denirdi.

Anadolu’da ki ana tanrıça Kıbele ile bağlantılı ya da ondan esinlenilmiş bir efsane olabilir.Ünlü tarihçi Herodot, milattan önce 5. yy.da şöyle der: “Afrodit’e Suriyeliler Mylitta, Araplar Alilat, Persliler ise Mitra der.” Herodot’a göre, “eski Araplar iki tanrı’ya inanırlardı. Dionysus ve Aphrodite.”

Acaba Hacer Afrodit’i mi temsil ediyordu?

Haccın cinsellikle ilgili olan bir başka ritüeli sa’y'dır.
Sa’y, Safa ve Merve tepeleri arasında koşar adım 7 kez gidip gelmektir.
Neyin nesidir diye sorduğunuzda; Hacer’in su bulabilmek için iki tepe arasında gidip gelmesini temsil ettiği söylenir.

Ama sa’y'ın İslam öncesi uygulaması farklı bir temsil içindir.
Naile ve İsaf adında iki genç Kabe’nin içinde sevişirlerken yakalanırlar. Kabe’yi kirlettiklerine hükmedilerek öldürülürler. Zamanla Naile ile İsaf hakkında yorumlar olumlu yönde değişir. Bu iki gencin anısına karşılıklı iki tepeye iki tapınak yapılır ve heykelleri dikilir. Hac ayinlerinde tavaftan sonra bu iki tepe arasında 7 kez gidilip gelinir.

Şu hadis’e de dikkat çekelim:

“Cahiliye devrinde, Ensar deniz kenarında bulunan İsaf ve Naile adlarındaki iki put için telbiye getirirlerdi. Sonra Mekke’ye gelerek Safa ile Merve arasında sa’y yaparlar, peşinden de traş olurlardı. İslâm gelince câhiliye döneminde yapmakta oldukları gibi sa’yetmekten çekindiler. Bunun üzerine; “Safa ile Merve Allah’ın şeairindendir…”âyeti nâzil oldu. (Müslim, Hac, (43) 261; Buhârî, Hac, 79)

Muhammed’in Sa’y çıplaklığı:

Habibe binti Ebi Şecra’dan rivayet edilen bir hadiste de şöyle denilmektedir: “Kureyş’ten kadınlarla birlikte Ebû Hüseyin’in ailesinin evine girdik. Rasûlüllah (s.a.s), Safa ile Merve arasında sa’y ediyordu. Biz de ona bakıyorduk. Sa’y'ın şiddetinden elbisesi beline dolanmıştı ve hatta ben dizlerini gördüğümü bile söyleyebilirim. (İbn Kudame, III, 389)

Hacerül Esved taşının İbrahim’in eşi Hacer’in cinsel organını ve doğurganlığı temsil etmesi, çıplak tavafla ve sevişen iki genç için sa’y yapılması ile bir araya getirilince Hac’cın, tavafın ve say’ın anlam ve önemi anlaşılıyor. Ulu ana’nın doğurganlık sembolüne el-yüz sürme ritüelinin de sebebi belli oluyor.

Kabe’nin çevresinde binlerce çırılçıplak insan bir yandan dönüp tavaf ediyor, Kur’an’da yazdığı gibi belki alkışlar ve ıslıklarla tempo tutuluyor, bir yandan da hep bir ağızdan şu telbiyeyi haykırıyorlardı:

“Lebbeyk allahümme lebbeyk.
La şerike leke illa şerikun huve lek.
Temlikuhu ve ma-melek”

Serdar Kaangil